Odwrócona piramida przedstawiająca najnowsze zalecenia żywieniowe Departamentów Zdrowia oraz Rolnictwa USA wywołała całą gamę reakcji – od entuzjazmu, przez konsternację, aż po otwartą krytykę. W rzeczywistości Wytyczne żywieniowe dla Amerykanów (DGA), opublikowane 7 stycznia 2026 roku, wzbudziły prawdopodobnie większy sprzeciw niż jakiekolwiek inne zalecenia żywieniowe w historii Stanów Zjednoczonych.
Choć autorzy wytycznych trafnie wskazali na konieczność unikania dodanego cukru i żywności rafinowanej, zawarli w nich również zaskakujące rekomendacje dotyczące tłuszczów i białek pochodzenia zwierzęcego, umieszczając je na priorytetowym poziomie piramidy. Przykładowo, pojawiły się sugestie, by do smażenia potraw używać łoju wołowego lub masła jako alternatywy dla oliwy z oliwek. Na dołączonej grafice mięso oraz pełnotłusty nabiał widnieją na samym szczycie obok warzyw.
Od momentu publikacji nowej piramidy i wytycznych, media zalała fala komentarzy od lekarzy, dietetyków i naukowców zaniepokojonych potencjalnym wpływem tych zmian na zdrowie publiczne. Choć wielu docenia pozytywne aspekty nowych DGA, istnieją poważne obawy co do kilku kluczowych elementów tej porady.
Sprzeczności budzące niepokój
Jednym z najczęściej podnoszonych problemów jest zamieszanie wynikające z wyraźnej sprzeczności między grafiką piramidy żywieniowej a wytycznymi w formie pisemnej. Nawet dietetycy komentujący dla Food Network wyrazili obawę, że nowe zalecenia mogą doprowadzić do tego, iż więcej Amerykanów będzie spożywać nadmierne ilości tłuszczów nasyconych pochodzenia zwierzęcego, co potencjalnie zagraża ich zdrowiu.
Główne organizacje zdrowotne podzielają te obawy. Na przykład American Heart Association (Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne) pochwaliło niektóre zmiany, lecz jednocześnie ostrzegło, że nowy nacisk na tłuszcze zwierzęce i spożycie mięsa może spowodować u wielu osób nadmiar tłuszczów nasyconych w diecie, co może skutkować wzrostem zachorowalności na choroby układu krążenia.
Eksperci uczestniczący w procesie tworzenia wytycznych również biją na alarm. Deirdre Tobias, jedna z trzech profesorów żywienia z Harvardu powołanych do Komitetu Doradczego DGA, skomentowała, że „największym odstępstwem od nauki jest nowe priorytetyzowanie źródeł zwierzęcych w grupie produktów białkowych, zamiast promowania modelu opartego na roślinach”.
„Wytyczne błądzą, promując mięso i produkty mleczne, które są głównymi czynnikami wywołującymi choroby układu krążenia, cukrzycę i otyłość”.
Osoby opowiadające się za zdrowiem opartym na diecie roślinnej wypowiadają się jeszcze dosadniej. Komitet Lekarzy na rzecz Medycyny Odpowiedzialnej (PCRM) – organizacja zrzeszająca niemal milion członków, w tym 17 tysięcy lekarzy – wspiera odżywianie roślinne ze względu na obszerne dowody potwierdzające jego korzyści zdrowotne. Neal Barnard, prezes Komitetu, skomentował nowe DGA następująco: „Wytyczne słusznie ograniczają podnoszący poziom cholesterolu nasycony (»zły«) tłuszcz, ale powinny jasno określić, skąd on pochodzi: przede wszystkim z produktów mlecznych i mięsa. (…) Wytyczne błądzą, promując mięso i produkty mleczne, które są głównymi czynnikami wywołującymi choroby układu krążenia, cukrzycę i otyłość”.
Krytyka dr. Barnarda ma dużą wagę. Kierował on dziesiątkami badań naukowych nad wpływem diety na przewlekły ból, objawy hormonalne, masę ciała i cukrzycę. Jedno z jego badań, finansowane przez Narodowe Instytuty Zdrowia, otworzyło drogę do odkrycia, że cukrzycę typu 2 można potencjalnie cofnąć.
Potęga diety roślinnej
Począwszy od lat 60. XX wieku, wybitni lekarze i naukowcy, tacy jak dr Colin Campbell i dr Caldwell Esselstyn (którego praca zainspirowała słynny dokument „Widelce zamiast noży”), zaczęli badać wpływ diety na zdrowie. W jednym z przełomowych badań dr Esselstyn zmienił dietę pacjentów z ciężką chorobą układu krążenia na dietę opartą na pełnowartościowych produktach roślinnych. U osób, które przestrzegały tej diety, nie wystąpiły żadne kolejne incydenty kardiologiczne w ciągu 12 lat obserwacji. Jedyny pacjent, który nie trzymał się pokarmów roślinnych, wymagał operacji bypassów sześć lat później. Kolejne, większe badanie przyniosło podobne rezultaty, potwierdzając ogromną moc zmiany sposobu odżywiania. W latach 90. i później dr Dean Ornish raportował porównywalne wyniki w ramach własnego programu odwracania chorób serca, opartego na diecie roślinnej. Stało się to kolejnym dowodem na to, że interwencja dietetyczna może radykalnie zmienić rokowania pacjentów kardiologicznych.
Jedno z największych badań w tym zakresie – metaanaliza 19 badań obejmująca ponad milion uczestników – analizowało związek między tłuszczami w diecie a różnymi przyczynami zgonów. Ta obszerna analiza pozwoliła na szerokie spojrzenie na to, jak różne rodzaje tłuszczów wpływają na długoterminowe wyniki zdrowotne. Badacze wyciągnęli wniosek: „Diety bogate w tłuszcze nasycone wiązały się z wyższą śmiertelnością ogólną, a także z powodu chorób układu krążenia i nowotworów, podczas gdy diety bogate w tłuszcze wielonienasycone wiązały się z niższą śmiertelnością z tych przyczyn. Diety bogate w tłuszcze trans wiązały się z wyższą śmiertelnością ogólną i z powodu chorób krążenia. Diety bogate w tłuszcze jednonienasycone wiązały się z niższą śmiertelnością ogólną”.
Wszystkie te wyniki potwierdzają to, co wykazują dziesięciolecia dodatkowych badań empirycznych: modele żywieniowe kładące nacisk na pełnowartościową żywność roślinną konsekwentnie wiążą się z niższym ryzykiem chorób i lepszym stanem zdrowia. Mimo tej imponującej kolekcji badań potwierdzających korzyści płynące z diety roślinnej, kontrowersje trwają – nie wśród większości naukowców, lecz wśród tych, którzy są zdeterminowani, by sprzeciwiać się nauce lub interpretować ją na nowo. Jednak sama nauka pozostaje jasna.
Pierwotny plan Stwórcy
Nam, ludziom, zajęło dużo czasu ustalenie najzdrowszego podejścia do jedzenia, lecz Bóg nakreślił oryginalny plan w Swoim Słowie już tysiące lat temu. „Oto daję wam wszelką roślinę wydającą nasienie, która jest na powierzchni całej ziemi, i wszelkie drzewo, na którym jest owoc drzewa wydający nasienie; niech wam służą za pokarm” (Rodzaju 1,29). Innymi słowy, od samego początku Stwórca zapewnił ogromną różnorodność roślin jako pokarm dla wszystkich żywych istot – hojne, obfite menu zaprojektowane dla naszego dobrostanu. Pyszne owoce, nasiona, orzechy, zioła, zboża, rośliny strączkowe i warzywa są częścią Jego prozdrowotnego planu dla nas – planu, który do dziś przemawia do nas swoją mądrością.
Cytaty biblijne pochodzą z Biblii Warszawskiej.
Źródło: Amazing Facts
